Ηλικία και γονιμότητα

Πόσο μειώνονται οι πιθανότητες

Η γονιμότητα κορυφώνεται από τα τέλη της εφηβείας μέχρι τα τέλη της δεκαετίας των 20. Στα υγιή ζευγάρια στη δεκαετία των 20 και στις αρχές των 30, περίπου 1 στις 4 γυναίκες θα μείνει έγκυος σε κάθε κύκλο, ενώ στα 40 το αντίστοιχο ποσοστό είναι περίπου 1 στις 10. Η μείωση αρχίζει γύρω στα 30, γίνεται ταχύτερη από τα μέσα της δεκαετίας των 30 και στα 45 η φυσική σύλληψη είναι σπάνια, σύμφωνα με το ACOG.

Δεν αλλάζουν όμως μόνο οι πιθανότητες σύλληψης. Αυξάνεται και η πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών: ο κίνδυνος κύησης με σύνδρομο Down είναι περίπου 1 στις 1.250 στα 20 έτη, 1 στις 294 στα 35 και 1 στις 86 στα 40. Παράλληλα, οι κίνδυνοι αποβολής και άλλων επιπλοκών της εγκυμοσύνης είναι μεγαλύτεροι μετά τα 35.

Γιατί συμβαίνει αυτό

Κάθε γυναίκα γεννιέται με το σύνολο των ωαρίων που θα χρησιμοποιήσει στη ζωή της. Τα ωάρια δεν παράγονται συνεχώς, όπως τα σπερματοζωάρια: οι ωοθήκες είναι αποθήκες ωαρίων, όχι εργοστάσια παραγωγής ωαρίων.

Ο αριθμός τους μειώνεται σταθερά: περίπου 1–2 εκατομμύρια στη γέννηση, 300.000–500.000 στην εφηβεία, γύρω στα 25.000 στα 37 έτη και περίπου 1.000 γύρω στα 50. Η απώλεια επιταχύνεται μετά τα 32 και ακόμη περισσότερο μετά τα 37.

Και δεν είναι μόνο θέμα ποσότητας. Με την ηλικία αυξάνεται και το ποσοστό των ωαρίων με χρωμοσωμικά λάθη: η ανευπλοειδία εξηγεί το 65%–75% των πολύ πρώιμων απωλειών κύησης, ενώ σε γυναίκες άνω των 42 ετών σε πρόγραμμα εξωσωματικής μπορεί να φτάσει το 85% των εμβρύων.

Σε κάθε κύκλο, τέλος, ξεκινούν να ωριμάζουν πολλά ωοθυλάκια, αλλά κατά κανόνα μόνο ένα ολοκληρώνει την πορεία του μέχρι την ωορρηξία. Τα υπόλοιπα εκφυλίζονται. Γι’ αυτό, στη διάρκεια της αναπαραγωγικής ζωής, οι πραγματικές «ευκαιρίες» σύλληψης είναι όσοι και οι κύκλοι.

Η ηλικία των ωοθηκών δεν συμφωνεί πάντα με την ηλικία της ταυτότητας

Η ηλικία είναι ο ισχυρότερος μεμονωμένος δείκτης, αλλά δεν είναι απόλυτος. Το ωοθηκικό απόθεμα σχετίζεται αντιστρόφως με την ηλικία, υπάρχει όμως σημαντική διακύμανση μεταξύ γυναικών ίδιας χρονολογικής ηλικίας.

Με άλλα λόγια: κάποιες γυναίκες έχουν μικρότερο απόθεμα από ό,τι θα περίμενε κανείς για την ηλικία τους και κάποιες μεγαλύτερο. Υπάρχει και κληρονομική συμβολή, ιδίως όσον αφορά την ηλικία εμμηνόπαυσης.

Για την εκτίμηση του αποθέματος χρησιμοποιούνται η AMH και η καταμέτρηση των μικρών ωοθυλακίων (AFC) στο υπερηχογράφημα. Εδώ χρειάζεται προσοχή σε τρία σημεία, ώστε να μη γίνει παρανόηση:

• Οι εξετάσεις αυτές εκτιμούν ποσότητα, όχι ποιότητα ωαρίων, και είναι φτωχοί προγνωστικοί δείκτες της αναπαραγωγικής δυνατότητας ανεξάρτητα από την ηλικία.
• Η AMH δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να προβλεφθεί η πιθανότητα φυσικής σύλληψης· χρησιμοποιείται για να προβλεφθεί η ανταπόκριση των ωοθηκών σε θεραπεία, σύμφωνα με το NICE.
• Μια χαμηλή τιμή δεν σημαίνει «δεν μπορώ να μείνω έγκυος». Σε προοπτική μελέτη γυναικών 30–44 ετών χωρίς ιστορικό υπογονιμότητας, όσες είχαν χαμηλή AMH ή αυξημένη FSH είχαν παρόμοια αθροιστικά ποσοστά εγκυμοσύνης στους 6 και 12 κύκλους προσπάθειας με όσες είχαν φυσιολογικές τιμές.

Το πιο χρήσιμο, επομένως, είναι η ηλικία και οι εξετάσεις να διαβάζονται μαζί, μέσα στο πλαίσιο του δικού σας ιστορικού.

Και η ηλικία του άνδρα;

Η ηλικία του άνδρα μετράει επίσης, αν και η μείωση της ανδρικής γονιμότητας δεν είναι εξίσου προβλέψιμη. Δείτε περισσότερα στη σελίδα για την ανδρική γονιμότητα.

Τι σημαίνει πρακτικά

Ο χρόνος μετράει, χωρίς να χρειάζεται πανικός. Η πολιτική που ακολουθείται είναι: διερεύνηση μετά από 12 μήνες προσπάθειας όταν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών, μετά από 6 μήνες όταν είναι 35–39, και άμεσα από τα 40 και άνω — ή νωρίτερα σε κάθε ηλικία, όταν υπάρχει γνωστός παράγοντας κινδύνου ή ακανόνιστοι κύκλοι.

Η αντιμετώπιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να μη βασίζεται μόνο σε έναν αριθμό — ούτε στην ηλικία, ούτε στην AMH.

Αθανάσιος Σιώζος MD, MRCOG
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος
Μέλος Βρετανικού Κολεγίου Μαιευτήρων Γυναικολόγων
Εξειδίκευση στην Υπογονιμότητα και στην Αναπαραγωγική Ενδοκρινολογία
www.siozos.com