Αστερία Σταματάκη, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.
MSc στην Ελληνικη Διατροφη.
Υποψ. Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.
Η υπογονιμότητα είναι ένα πρόβλημα που δημιουργεί δυσκολίες σε πολλά ζευγάρια τα οποία επιθυμούν να τεκνοποιήσουν. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ως υπογονιμότητα ορίζεται η αποτυχία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από 12 μήνες ή περισσότερο, όπου το ζευγάρι προσπαθεί να συλλάβει χωρίς τη χρήση αντισυλληπτικών μέτρων.
Η δυσκολία οφείλεται είτε σε προβλήματα που αφορούν τη γυναίκα είτε τον άνδρα. Όσον αφορά την ανδρική υπογονιμότητα, φαίνεται πως μπορεί να ευθύνεται για το 50% των περιπτώσεων όπου μπορεί να μην έχουμε επίτευξη εγκυμοσύνης. Με τα μέχρις στιγμής δεδομένα, 30 εκατομμύρια ανδρών παγκοσμίως αντιμετωπίζουν προβλήματα υπογονιμότητας. Είναι άξιο λόγου να αναφερθεί πως οι μελέτες δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια, η ποιότητα του ανθρώπινου σπέρματος έχει υποβαθμιστεί κατά 50-60% .
Πολλοί είναι οι παράγοντες που μπορεί να οδηγούν σε προβλήματα γονιμότητας του άνδρα, όπως ανατομικοί- παθοφυσιολογικοί παράγοντες (π.χ. ενδοκρινικές/αυτόνομες διαταραχές, χαμηλή ποιότητα σπέρματος), η ηλικία, περιβαλλοντικοί παράγοντες και παράγοντες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής. Σχετικά με τους τελευταίους παράγοντες, έχει φανεί πως η κακή διατροφή, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα και το στρες επηρεάζουν αρνητικά τη γονιμότητα. Το καλό είναι πως αυτοί οι παράγοντες είναι τροποποιήσιμοι, δηλαδή είναι μέσα σ’ αυτούς που μπορούμε να αλλάξουμε. Κι ας δούμε τι συμβαίνει, ποιος είναι ο ρόλος της διατροφής στην ανδρική υπογονιμότητα.
Αξίζει να σημειωθεί πως η διατροφή μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανδρική γονιμότητα, καθώς φαίνεται ότι επηρεάζει την παραγωγή, την ποιότητα, αλλά και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Τις τελευταίες δεκαετίες, το κύριο διατροφικό μοντέλο των ανεπτυγμένων χωρών είναι η λεγόμενη δυτική διατροφή. Η διατροφή αυτή είναι πλούσια σε θερμίδες, σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, κόκκινο κρέας, αλλαντικά, τρόφιμα πλούσια σε απλά σάκχαρα, trans λιπαρά οξέα και αλκοόλ, ενώ ταυτόχρονα είναι φτωχή σε προϊόντα ολικής αλέσεως, λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς. Η υιοθέτηση ενός δυτικού τρόπου διατροφής φαίνεται να συνδέεται με προβλήματα ανδρικής υπογονιμότητας.
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ
Ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες που εμπλέκεται στην εμφάνιση της ανδρικής υπογονιμότητας είναι η παχυσαρκία. Η παχυσαρκία επιδρά αρνητικά στις αναπαραγωγικέςλειτουργίες, στην παραγωγή ορμονών (τεστοστερόνης), καθώς και στην ποιότητα του σπέρματος. Η αυξημένη εναπόθεση λίπους (ειδικά στην περιοχή της κοιλιάς) συνδέεται με αυξημένο οξειδωτικό στρες, με ύπαρξη φλεγμονής και δυσλειτουργική δραστηριότητα των μιτοχονδρίων στα σπερματοζωάρια. Επίσης, με την εναπόθεση λίπους στην περιοχή αυτή, αυξάνεται η θερμοκρασία στην περιοχή των όρχεων, επηρεάζοντας αρνητικά την παραγωγή σπέρματος. Σε περίπτωση που αντιμετωπίζετε προβλήματα βάρους, προσπαθήστε να το ρυθμίσετε.
Συνεχίζοντας με τους επιβαρυντικούς παράγοντες, θα πρέπει να εστιάσουμε σε συγκεκριμένα λιπαρά οξέα, τα trans λιπαρά οξέα. Έχει αποδειχθεί πως η υψηλή κατανάλωση trans λιπαρών οξέων συνδέεται με μειωμένη παραγωγή τεστοστερόνης, καθώς και με παθολογικές αλλαγές στους όρχεις, επιδρώντας αρνητικά στην παραγωγή, την κινητικότητα, αλλά και τη λειτουργία των σπερματοζωαρίων. Τροφές που είναι πλούσιες σε trans λιπαρά οξέα είναι οι κατεψυγμένες τροφές προς ψήσιμο (π.χ. ζύμες για αρτοσκευάσματα), τα γαριδάκια, τα μπισκότα, τα κράκερς, οι βάφλες, τα κρουασάν, καθώς και τα προϊόντα των ταχυφαγείων όπως ντόνατς, κέικ, τηγανητές πατάτες, κοτομπουκιές. Προσπαθήστε να περιορίσετε την κατανάλωση αυτών των τροφών και των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων.
Ένα από τα στοιχεία της διατροφής που μελετώνται πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια αναφορικά με την επίδραση τους στην ανδρική υπογονιμότητα είναι το επεξεργασμένο κρέας. Η βιβλιογραφία μας δείχνει πως η κατανάλωση επεξεργασμένου κρέατος – όπως τα αλλαντικά , τα λουκάνικα κτλ – επηρεάζει τον αριθμό των σπερματοζωαρίων και την κινητικότητα τους.
Στους παράγοντες που επιδρούν αρνητικά συγκαταλέγεται και το αλκοόλ. Μελέτες αναφέρουν πως η καθημερινή κατανάλωση αλκοολούχων ποτών συνδέεται με μείωση των επιπέδων της τεστοστερόνης, καθώς και με αλλαγές στη μορφολογία των σπερματοζωαρίων και την κινητικότητα τους, παρεμποδίζοντας τον μεταβολισμό της βιταμίνης Α, που είναι χρήσιμη για την ανάπτυξη των σπερματοζωαρίων.
ΩΦΕΛΙΜΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ
Μια σωστή και ισορροπημένη διατροφή με ποικιλία τροφίμων – και μάλιστα και φυτικών τροφίμων- εξασφαλίζει επάρκεια θρεπτικών συστατικών και μπορεί να ενισχύσει την ανδρική γονιμότητα. Ακολουθούν κάποιες συμβουλές που θα σας βοηθήσουν:
Καταναλώστε τροφές πλούσιες σε ωμέγα 3 λιπαρά οξέα.
Οι μελέτες δείχνουν πως η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε ωμέγα 3 λιπαρά οξέα βελτιώνει την ινσουλινοαντίσταση, προστατεύει από το οξειδωτικό στρες, αυξάνει την έκκριση τεστοστερόνης και φαίνεται να βελτιώνει την κινητικότητα και τη μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Τροφές πλούσιες σε ωμέγα 3 λιπαρά οξέα είναι τα καρύδια, τα λιπαρά ψάρια (σαρδέλες, σολομός, τόνος) , τα θαλασσινά, τα οστρακοειδή, o λιναρόσπορος και οι σπόροι chia.
Επιλέξτε τρόφιμα πλούσια σε ψευδάργυρο.
Πολλές μελέτες έχουν δείξει πως ακόμη και μικρής διάρκειας ελλείψεις ψευδαργύρου δύναται να οδηγήσουν σε μείωση του όγκου του σπέρματος, καθώς και των επιπέδων της τεστοστερόνης. Καλές πηγές ψευδαργύρου είναι τα στρείδια, το άπαχο μοσχαρίσιο κρέας, το μοσχαρίσιο συκώτι, τα φασόλια και το κοτόπουλο.
Συμπεριλάβετε στη διατροφή σας τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C, όπως ακτινίδια, εσπεριδοειδή, φράουλες, πιπεριές και ντομάτες. Η βιταμίνη C προστατεύει τα σπερματοζωάρια και αυξάνει την κινητικότητά τους.
Εφοδιαστείτε με φολικό οξύ. Το φολικό οξύ παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη σύνθεση και επιδιόρθωση του DNA. Η χαμηλή πρόσληψη φολικού οξέος από τον πατέρα μπορεί να αλλάξει το επιγονιδίωμα του σπέρματος και να οδηγήσει σε δυσμενή έκβαση της εγκυμοσύνης. Φολικό οξύ μπορείτε να λάβετε με την κατανάλωση εμπλουτισμένων δημητριακών ολικής άλεσης, πράσινων φυλλωδών λαχανικών και οσπρίων.
«Παίξτε» στο κόκκινο και καταναλώστε τροφές όπως η ντομάτα, η σάλτσα της ντομάτας, το ροζ γκρειπ φρουτ και το καρπούζι. Η ουσία που είναι υπεύθυνη για το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα ονομάζεται λυκοπένιο και φαίνεται πως βελτιώνει την ποιότητα, τον όγκο και την κινητικότητα του σπέρματος. Και προστατεύει από την οξείδωση. Extra tip: το λυκοπένιο προστατεύει από τον καρκίνο του προστάτη
Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως δε μας ενδιαφέρουν μόνο τα μεμονωμένα συστατικά, αλλά η διατροφή ως σύνολο. Φροντίστε το βάρος σας, ακολουθήστε μια διατροφή ισορροπημένη, επενδύστε στην ποικιλία των τροφίμων και ασκηθείτε. Ένας σωστός τρόπος διατροφής μπορεί να δράσει θετικά τόσο στην ανδρική γονιμότητα, αλλά και στην υγεία των απογόνων!
Αστερία Σταματάκη, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος.
MSc στην Ελληνικη Διατροφη.
Υποψ. Διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.
