ICSI σε όλους; Γιατί η μικρογονιμοποίηση δεν είναι πάντα καλύτερη

ICSI σε όλους; Το ερώτημα απασχολεί όλο και περισσότερα ζευγάρια που ξεκινούν εξωσωματική γονιμοποίηση, καθώς η μικρογονιμοποίηση χρησιμοποιείται πλέον πολύ συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν. Πρέπει όμως να εφαρμόζεται η ICSI σε όλους τους κύκλους εξωσωματικής ή μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη; Οι νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η πιο σύνθετη τεχνική δεν οδηγεί υποχρεωτικά σε περισσότερες γεννήσεις όταν δεν υπάρχει σαφής λόγος για τη χρήση της.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι «ποια τεχνική είναι πιο προηγμένη;», αλλά «ποια τεχνική ανταποκρίνεται στο δικό μας πρόβλημα;».

Τι είναι η μικρογονιμοποίηση ICSI;

Τα αρχικά ICSI προέρχονται από τον όρο Intracytoplasmic Sperm Injection, δηλαδή ενδοκυτταροπλασματική έγχυση σπερματοζωαρίου.

Στη συμβατική εξωσωματική γονιμοποίηση, το ωάριο τοποθετείται στο εργαστήριο μαζί με έναν αριθμό κινητών σπερματοζωαρίων. Η γονιμοποίηση ολοκληρώνεται όταν ένα από αυτά καταφέρει να εισέλθει στο ωάριο.

Στην ICSI, ο εμβρυολόγος:

1. αφαιρεί τα κύτταρα που περιβάλλουν το ωάριο,
2. ελέγχει ποια ωάρια είναι ώριμα,
3. επιλέγει ένα σπερματοζωάριο με βάση τα χαρακτηριστικά που μπορεί να αξιολογήσει στο εργαστήριο και
4. το εγχέει απευθείας στο κυτταρόπλασμα του ωαρίου με μια εξαιρετικά λεπτή μικροβελόνα.

Η τεχνική αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 για να ξεπεράσει σοβαρά προβλήματα ανδρικής γονιμότητας και προηγούμενες αποτυχίες γονιμοποίησης.^[1]

(Αν θέλετε να γνωρίσετε αναλυτικά τα στάδια, τις ενδείξεις και τον τρόπο εφαρμογής της, διαβάστε τον σύντομο οδηγό μας για τη μικρογονιμοποίηση (ICSI).)

IVF και ICSI: ποια είναι η βασική διαφορά;

(Για μια συνολική εικόνα της διαδικασίας, δείτε αναλυτικά πώς γίνεται η εξωσωματική γονιμοποίηση, από τη διέγερση των ωοθηκών μέχρι την εμβρυομεταφορά.)

ICSI σε όλους; Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να προσφέρει

Η ICSI μπορεί να βοηθήσει ένα σπερματοζωάριο να περάσει το εξωτερικό περίβλημα του ωαρίου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν υπάρχουν πολύ λίγα κινητά σπερματοζωάρια ή όταν η φυσιολογική αλληλεπίδραση σπερματοζωαρίου και ωαρίου είναι δύσκολη.

Δεν μπορεί όμως:

• να βελτιώσει την ποιότητα ή τη χρωμοσωμική σύσταση του ωαρίου,
• να διορθώσει ένα χρωμοσωμικά μη φυσιολογικό έμβρυο,
• να βελτιώσει από μόνη της το ενδομήτριο,
• να εξασφαλίσει ότι ένα γονιμοποιημένο ωάριο θα γίνει βλαστοκύστη,
• να εγγυηθεί εμφύτευση, εγκυμοσύνη ή γέννηση παιδιού.

Επίσης, η επιλογή ενός σπερματοζωαρίου από τον εμβρυολόγο δεν αποτελεί «γενετικό έλεγχο». Βασίζεται κυρίως σε χαρακτηριστικά που μπορούν να παρατηρηθούν, όπως η κινητικότητα και η μορφολογία, και δεν εγγυάται ότι επιλέγεται ένα γενετικά άριστο σπερματοζωάριο.

Τι έδειξε η μεγάλη μελέτη του 2025

Η μελέτη INVICSI, που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine το 2025, συμπεριέλαβε 824 γυναίκες οι οποίες έκαναν τον πρώτο τους κύκλο εξωσωματικής σε έξι δημόσιες κλινικές γονιμότητας της Δανίας. Δεν υπήρχε σοβαρός ανδρικός παράγοντας. Τα αποτελέσματα δεν υποστηρίζουν τη χρήση της ICSI σε όλους, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει ανδρικός παράγοντας υπογονιμότητας ή προηγούμενη αποτυχία γονιμοποίησης.

Οι συμμετέχουσες κατανεμήθηκαν τυχαία σε δύο ομάδες:

• 414 γυναίκες στην ομάδα της ICSI και
• 410 γυναίκες στην ομάδα της συμβατικής IVF.

Οι ερευνητές δεν εξέτασαν απλώς πόσα ωάρια γονιμοποιήθηκαν. Μέτρησαν το σημαντικότερο αποτέλεσμα: την αθροιστική πιθανότητα γέννησης ζώντος νεογνού μετά από όλες τις φρέσκες και κατεψυγμένες εμβρυομεταφορές που προέκυψαν από έναν κύκλο διέγερσης.

Το αποτέλεσμα ήταν:

• 43,2% στην ομάδα ICSI και
• 47,3% στην ομάδα της συμβατικής IVF.

Η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η συμβατική IVF είναι πάντοτε καλύτερη. Αποδεικνύει όμως ότι, σε αυτόν τον πληθυσμό, η ICSI δεν προσέφερε το αναμενόμενο πλεονέκτημα.

Τι έδειξε η μελέτη του Lancet

Ανάλογο συμπέρασμα προέκυψε από πολυκεντρική τυχαιοποιημένη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet το 2024. Συμμετείχαν 2.387 ζευγάρια με μη σοβαρό ανδρικό παράγοντα, από δέκα κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Κίνα.^[3]

Η γέννηση ζώντος νεογνού μετά την πρώτη εμβρυομεταφορά καταγράφηκε στο:

• 33,8% με ICSI και
• 36,6% με συμβατική IVF.

Και σε αυτή τη μελέτη η διαφορά δεν ήταν στατιστικά σημαντική. Η ICSI δεν αύξησε τις γεννήσεις, παρότι είχε επιλεγεί ακριβώς για να εξεταστεί εάν θα βοηθούσε ζευγάρια με ήπιες ή μέτριες παραμέτρους ανδρικού παράγοντα. Επομένως, ούτε τα δεδομένα της μελέτης του Lancet υποστηρίζουν τη χρήση της ICSI σε όλους τους κύκλους χωρίς σαφή ιατρική ένδειξη.

Μια συστηματική ανασκόπηση της Cochrane, η οποία συμπεριέλαβε τρεις τυχαιοποιημένες μελέτες και συνολικά 1.539 ζευγάρια με φυσιολογικό συνολικό αριθμό και κινητικότητα σπερματοζωαρίων, επίσης δεν βρήκε ότι κάποια από τις δύο τεχνικές υπερείχε ως προς τη γέννηση παιδιού. Η Cochrane αξιολόγησε, πάντως, τη βεβαιότητα των διαθέσιμων δεδομένων ως χαμηλή έως μέτρια, επισημαίνοντας την ανάγκη για περισσότερες καλής ποιότητας μελέτες.

Γιατί περισσότερες γονιμοποιήσεις δεν σημαίνουν πάντα περισσότερα μωρά

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο συχνά σημεία σύγχυσης.

Σε ορισμένες ομάδες ασθενών, η ICSI μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο να μη γονιμοποιηθεί κανένα ωάριο. Αυτό όμως είναι ένα ενδιάμεσο εργαστηριακό αποτέλεσμα. Ο τελικός στόχος της θεραπείας δεν είναι απλώς ένα γονιμοποιημένο ωάριο, αλλά η γέννηση ενός υγιούς παιδιού.

Μετά τη γονιμοποίηση ακολουθούν πολλά ακόμη κρίσιμα στάδια:

• η ανάπτυξη του εμβρύου,
• η δημιουργία βλαστοκύστης,
• η χρωμοσωμική και αναπτυξιακή ικανότητα του εμβρύου,
• η εμφύτευση,
• η εξέλιξη της εγκυμοσύνης.

Η ICSI παρεμβαίνει στο πρώτο από αυτά τα βήματα. Δεν μπορεί να ελέγξει όσα ακολουθούν. Γι’ αυτό μια τεχνική μπορεί να αλλάζει το ποσοστό γονιμοποίησης χωρίς να αυξάνει τελικά τις γεννήσεις.

Η American Society for Reproductive Medicine (ASRM) υπογραμμίζει ότι στις μελέτες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής το ουσιαστικό αποτέλεσμα πρέπει να είναι η γέννηση ζώντος νεογνού και όχι μόνο η γονιμοποίηση ή ο αριθμός εμβρύων.

Πότε η ICSI έχει σαφή ή εύλογη ένδειξη;

Η μικρογονιμοποίηση παραμένει εξαιρετικά χρήσιμη και, σε αρκετές περιπτώσεις, καθοριστική. Μπορεί να προταθεί όταν υπάρχει:

• σοβαρός ανδρικός παράγοντας, όπως πολύ χαμηλός αριθμός ή πολύ περιορισμένη κινητικότητα σπερματοζωαρίων,
• αζωοσπερμία με χειρουργική λήψη σπερματοζωαρίων από τον όρχι ή την επιδιδυμίδα,
• προηγούμενη πλήρης ή πολύ χαμηλή γονιμοποίηση με συμβατική IVF,
• χρήση κρυοσυντηρημένων ωαρίων, για τα οποία η ICSI αποτελεί σήμερα την καθιερωμένη μέθοδο γονιμοποίησης, αν και τα συγκριτικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα,
• προεμφυτευτικός γενετικός έλεγχος για μονογονιδιακό νόσημα (PGT-M), όταν χρειάζεται να μειωθεί ο κίνδυνος επιμόλυνσης του δείγματος από άλλα σπερματοζωάρια ή κύτταρα.

Η τελική ένδειξη δεν αποφασίζεται από έναν μόνο αριθμό στο σπερμοδιάγραμμα. Συνεκτιμώνται το ιστορικό του ζευγαριού, προηγούμενοι κύκλοι, ο αριθμός και η ωριμότητα των ωαρίων, ο τρόπος συλλογής του σπέρματος και τα δεδομένα του εργαστηρίου.

Πότε η ICSI δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματη επιλογή;

Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη γνώμη της ASRM του 2026, όταν δεν υπάρχει ανδρικός παράγοντας ή προηγούμενη αποτυχία γονιμοποίησης, δεν έχει αποδειχθεί όφελος στη γέννηση παιδιού από τη συστηματική χρήση ICSI μόνο και μόνο λόγω:

• ανεξήγητης υπογονιμότητας,
• προχωρημένης γυναικείας ηλικίας,
• χαμηλής ΑΜΗ ή μειωμένης ωοθηκικής εφεδρείας,
• μικρού αριθμού ωαρίων,
• «κακής εικόνας» των ωαρίων,
• ενδομητρίωσης χωρίς ανδρικό παράγοντα,
• προεμφυτευτικού ελέγχου ανευπλοειδιών (PGT-A),
• επιθυμίας να γίνει «ό,τι περισσότερο γίνεται».

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ICSI αποκλείεται σε κάθε τέτοια περίπτωση. Σημαίνει ότι η ηλικία, η χαμηλή ΑΜΗ ή η ανεξήγητη υπογονιμότητα δεν αποτελούν από μόνες τους τεκμηριωμένη ένδειξη. Η εφαρμογή της ICSI σε όλους δεν φαίνεται να αυξάνει αυτομάτως την πιθανότητα γέννησης ενός παιδιού. Η απόφαση χρειάζεται συγκεκριμένη αιτιολόγηση, με βάση το ιστορικό και τα δεδομένα του κάθε ζευγαριού.

Είναι η ICSI πιο ασφαλής ή πιο επικίνδυνη;

Η μεγάλη πλειονότητα των παιδιών που γεννιούνται μετά από ICSI είναι υγιή. Ορισμένες παρατηρησιακές μελέτες έχουν καταγράψει μικρή αύξηση συγγενών ανωμαλιών, αλλά είναι δύσκολο να διαχωριστεί η επίδραση της τεχνικής από την επίδραση της σοβαρής ανδρικής υπογονιμότητας και άλλων χαρακτηριστικών των γονέων.^[1]

Στη δανική τυχαιοποιημένη μελέτη των 824 γυναικών χωρίς σοβαρό ανδρικό παράγοντα δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά στις συγγενείς ανωμαλίες: 4,2% μετά από συμβατική IVF και 3,4% μετά από ICSI.

Η σωστή ανάγνωση των δεδομένων δεν είναι ότι η ICSI «προκαλεί προβλήματα», ούτε ότι είναι απολύτως άμοιρη οποιασδήποτε αβεβαιότητας. Είναι ότι μια πρόσθετη εργαστηριακή παρέμβαση πρέπει να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει αναμενόμενο όφελος.

Η ICSI απαιτεί επίσης περισσότερο εργαστηριακό χρόνο και εξειδίκευση, μπορεί να αυξάνει το κόστος και περιλαμβάνει άμεσο χειρισμό του ωαρίου. Ένα ώριμο ωάριο μπορεί σπάνια να υποστεί βλάβη κατά τη διαδικασία, ενώ δεν είναι όλα τα ωάρια κατάλληλα για έγχυση.Το ζήτημα, συνεπώς, δεν είναι αν η τεχνική είναι γενικά ασφαλής, αλλά αν υπάρχει πραγματικός λόγος να εφαρμόζεται η ICSI σε όλους.

«Κι αν με τη συμβατική IVF δεν γονιμοποιηθεί κανένα ωάριο;»

Πρόκειται για απολύτως κατανοητή ανησυχία. Η πλήρης αποτυχία γονιμοποίησης είναι ένα δύσκολο ενδεχόμενο, ιδιαίτερα όταν έχουν ληφθεί λίγα ωάρια.

Η πιθανότητα αυτή πρέπει να συζητείται πριν από την ωοληψία με πραγματικά δεδομένα για το συγκεκριμένο ζευγάρι και το συγκεκριμένο εργαστήριο. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχουν αρκετά ώριμα ωάρια, μπορεί να συζητηθεί η κατανομή τους μεταξύ συμβατικής IVF και ICSI —η λεγόμενη split IVF/ICSI. Δεν αποτελεί λύση για όλους και δεν είναι πάντα εφικτή, αλλά μπορεί να έχει θέση όταν υπάρχει ουσιαστική αβεβαιότητα για τη δυνατότητα γονιμοποίησης.

Μετά από προηγούμενη πλήρη ή πολύ χαμηλή γονιμοποίηση με συμβατική IVF, τα δεδομένα υποστηρίζουν σαφέστερα τη χρήση ICSI στον επόμενο κύκλο.

7 ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε πριν αποφασίσετε

Η ενημερωμένη συναίνεση δεν σημαίνει ότι ο ασθενής πρέπει να αποφασίσει μόνος του. Σημαίνει ότι κατανοεί γιατί προτείνεται μια παρέμβαση και ποιο αποτέλεσμα αναμένεται να βελτιώσει.

Ρωτήστε την ιατρική και εμβρυολογική ομάδα:

1. Ποια είναι η συγκεκριμένη ένδειξη για ICSI στη δική μας περίπτωση;
2. Υπάρχει σοβαρός ανδρικός παράγοντας και πώς τεκμηριώνεται;
3. Τι έδειξαν προηγούμενες προσπάθειες ή προηγούμενα ποσοστά γονιμοποίησης;
4. Η ICSI αναμένεται να μειώσει μόνο τον κίνδυνο αποτυχίας γονιμοποίησης ή να αυξήσει και την πιθανότητα γέννησης;
5. Θα γίνει ICSI σε όλα τα ώριμα ωάρια ή υπάρχει λόγος να συζητηθεί split IVF/ICSI;
6. Ποιο είναι το πρόσθετο κόστος;
7. Ποια είναι τα αποτελέσματα του συγκεκριμένου εργαστηρίου σε ασθενείς με παρόμοια ένδειξη;

Οι ερωτήσεις αυτές δεν αποτελούν αμφισβήτηση του γιατρού. Είναι μέρος μιας ουσιαστικής, κοινής απόφασης.

Το συμπέρασμα

Η ICSI δεν είναι «καλή» ή «κακή» τεχνική. Είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για συγκεκριμένα προβλήματα.

Όταν υπάρχει σοβαρός ανδρικός παράγοντας, προηγούμενη αποτυχία γονιμοποίησης ή άλλη σαφής εργαστηριακή ένδειξη, η ICSI μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στη μη γονιμοποίηση και στη δημιουργία εμβρύων. Η επιλογή, όμως, της ICSI σε όλους τους κύκλους δεν πρέπει να γίνεται από συνήθεια ή προληπτικά. Όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη, οι καλύτερες διαθέσιμες μελέτες δεν δείχνουν αύξηση στις γεννήσεις..

Η πιο σύγχρονη θεραπεία δεν είναι εκείνη που χρησιμοποιεί τις περισσότερες παρεμβάσεις. Είναι εκείνη που χρησιμοποιεί τη σωστή παρέμβαση, στον σωστό άνθρωπο, για τον σωστό λόγο.

Ιατρική επισήμανση: Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από γυναικολόγο αναπαραγωγής, ανδρολόγο/ουρολόγο και εμβρυολόγο. Η επιλογή IVF ή ICSI εξαρτάται από το συνολικό ιστορικό, τα ευρήματα του σπέρματος και των ωαρίων, προηγούμενες προσπάθειες και τις πρακτικές του εργαστηρίου.

Συχνές ερωτήσεις για την ICSI

Είναι η ICSI το ίδιο με την εξωσωματική;

Η ICSI είναι μέθοδος γονιμοποίησης μέσα σε έναν κύκλο εξωσωματικής. Τα υπόλοιπα στάδια —διέγερση ωοθηκών, ωοληψία, καλλιέργεια εμβρύων και εμβρυομεταφορά— είναι σε γενικές γραμμές κοινά. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το σπερματοζωάριο εισέρχεται στο ωάριο.

Έχει η ICSI μεγαλύτερα ποσοστά επιτυχίας από τη συμβατική IVF;

Όχι για όλους. Σε σοβαρό ανδρικό παράγοντα μπορεί να αυξήσει ουσιαστικά τη δυνατότητα γονιμοποίησης. Χωρίς σοβαρό ανδρικό παράγοντα ή προηγούμενη αποτυχία γονιμοποίησης, μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες δεν έδειξαν αύξηση στις γεννήσεις.

Χρειάζεται ICSI όταν η γυναίκα έχει χαμηλή ΑΜΗ;

Η χαμηλή ΑΜΗ ή ο μικρός αριθμός ωαρίων δεν αποτελούν από μόνοι τους τεκμηριωμένη ένδειξη. Η ICSI δεν βελτιώνει την ποιότητα των ωαρίων και δεν έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τις γεννήσεις σε γυναίκες με μειωμένη ωοθηκική εφεδρεία χωρίς ανδρικό παράγοντα.

Χρειάζεται ICSI μετά τα 40;

Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί τεκμηριωμένη ένδειξη. Με την ηλικία αυξάνονται κυρίως τα προβλήματα που σχετίζονται με την ποιότητα και τη χρωμοσωμική σύσταση των ωαρίων — προβλήματα που η ICSI δεν μπορεί να διορθώσει.

Επιλέγει η ICSI το «καλύτερο» σπερματοζωάριο;

Ο εμβρυολόγος επιλέγει ένα σπερματοζωάριο με βάση όσα μπορεί να παρατηρήσει, όπως η κινητικότητα και η μορφολογία. Αυτό δεν ισοδυναμεί με γενετικό έλεγχο και δεν εγγυάται τη γενετική υγεία του σπερματοζωαρίου ή του εμβρύου.

Χρησιμοποιείται ICSI στα κατεψυγμένα ωάρια;

Ναι. Η ICSI αποτελεί σήμερα την πιο καθιερωμένη μέθοδο γονιμοποίησης ωαρίων μετά την απόψυξη, αν και τα άμεσα συγκριτικά δεδομένα με τη συμβατική γονιμοποίηση είναι περιορισμένα.

Μπορεί η ICSI να αποτύχει;

Ναι. Η άμεση έγχυση του σπερματοζωαρίου δεν εγγυάται ότι το ωάριο θα γονιμοποιηθεί φυσιολογικά, ότι θα δημιουργηθεί βιώσιμο έμβρυο ή ότι θα προκύψει εγκυμοσύνη.

Πρέπει να γίνεται ICSI σε όλους τους κύκλους εξωσωματικής;
Όχι. Η εφαρμογή της ICSI σε όλους δεν έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει τις γεννήσεις όταν δεν υπάρχει σοβαρός ανδρικός παράγοντας, προηγούμενη αποτυχία γονιμοποίησης ή άλλη σαφής ένδειξη. Η επιλογή μεταξύ συμβατικής IVF και ICSI πρέπει να βασίζεται στα δεδομένα και στο ιστορικό του κάθε ζευγαριού.

Επιστημονικός Υπεύθυνος ιστοσελίδας– ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΣΙΩΖΟΣ MRCOG – Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος. Μέλος Βρετανικού Κολεγίου Μαιευτήρων Γυναικολόγων. Εξειδίκευση στην Υπογονιμότητα και στην Ανθρώπινη Αναπαραγωγή.

Βιβλιογραφία

1. Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Intracytoplasmic sperm injection for nonmale factor indications: a Committee opinion. Fertility and Sterility. 2026;126:49–56.
2. Berntsen S, Zedeler A, Nøhr B, et al. IVF versus ICSI in patients without severe male factor infertility: a randomized clinical trial. Nature Medicine. 2025;31(6):1939–1948. doi:10.1038/s41591-025-03621-x.
3. Wang et al. Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in-vitro fertilisation for couples with infertility with non-severe male factor: a multicentre, open-label, randomised controlled trial. The Lancet. 2024.
4. Cutting E, Horta F, Dang V, van Rumste MME, Mol BWJ. Intracytoplasmic sperm injection versus conventional in vitro fertilisation in couples with males presenting with normal total sperm count and motility. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2023;8:CD001301. doi:10.1002/14651858.CD001301.pub2.