Ένα από τα εργαλεία που έχουν οι γιατροί για την αντιμετώπιση της υπογονιμότητας είναι η διέγερση των ωοθηκών με φάρμακα.
Με τη μέθοδο αυτή γίνεται μια στοχευμένη παρέμβαση στη φυσική ορμονική λειτουργία, ώστε να ωριμάσει ωοθυλάκιο και να γίνει ωορρηξία. Εδώ μιλάμε για την πρόκληση ωορρηξίας (ήπια διέγερση) σε γυναίκες που δεν έχουν τακτική ωορρηξία. Για τη ωοθηκική διέγερση στην εξωσωματική, δείτε τη σελίδα Πώς γίνεται η εξωσωματική;.
Πότε χρησιμοποιείται
Η ήπια διέγερση έχει νόημα όταν δεν γίνεται τακτική ωορρηξία — συχνότερα στο σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
Πριν ξεκινήσει, πρέπει να αποκλειστεί η εγκυμοσύνη και να έχει γίνει η βασική διερεύνηση του ζευγαριού (σπέρμα, σάλπιγγες), ώστε να μην αγνοηθεί άλλο αίτιο.
Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται
Εδώ έχει αλλάξει η πρακτική τα τελευταία χρόνια:
- Λετροζόλη. Είναι πλέον η πρώτη επιλογή: «η λετροζόλη πρέπει να είναι η φαρμακευτική θεραπεία πρώτης γραμμής για πρόκληση ωορρηξίας σε υπογόνιμες γυναίκες με PCOS και ανωοθυλακιορρηξία, χωρίς άλλους παράγοντες υπογονιμότητας», και προτιμάται έναντι της κλομιφαίνης για καλύτερα ποσοστά ωορρηξίας, κύησης και γεννήσεων. Προσοχή: σε πολλές χώρες (όπως και στην Ελλάδα) η χρήση της παραμένει off-label.
- Κιτρική κλομιφαίνη. Παραμένει χρήσιμη επιλογή, με τη δόση και τη διάρκεια να καθορίζονται από τον γιατρό. Ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης είναι αυξημένος, γι’ αυτό οι κύκλοι μπορεί να χρειάζονται υπερηχογραφική παρακολούθηση.
- Μετφορμίνη. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνη, με ενημέρωση ότι υπάρχουν πιο αποτελεσματικοί παράγοντες ή σε συνδυασμό με κλομιφαίνη.
- Γοναδοτροπίνες σε μικρές δόσεις (ενέσεις). Όταν τα φάρμακα από το στόμα δεν αποδίδουν, με στενή παρακολούθηση.
Στη γυναίκα με PCOS που σχεδιάζει εγκυμοσύνη συνιστάται επίσης να ξεκινά η λήψη προγεννητικών βιταμινών μαζί με τη θεραπεία και να βελτιστοποιούνται βάρος, αρτηριακή πίεση, κάπνισμα, αλκοόλ, διατροφή, φυλλικό οξύ, άσκηση, ύπνος και ψυχική υγεία.
Πώς παρακολουθείται η διέγερση των ωοθηκών
Κάθε γυναίκα αντιδρά διαφορετικά, γι’ αυτό ο κύκλος παρακολουθείται με υπερηχογράφημα και, όπου χρειάζεται, με εξετάσεις αίματος. Αν η ανταπόκριση είναι πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη, η δόση προσαρμόζεται στον επόμενο κύκλο.
Όταν το ωοθυλάκιο ωριμάσει, ο γιατρός μπορεί να χορηγήσει ένεση για να «κλειδώσει» τον χρόνο της ωορρηξίας. Στη συνέχεια το ζευγάρι προσπαθεί με φυσικό τρόπο ή γίνεται σπερματέγχυση.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι
- Πολύδυμη κύηση. Όσο περισσότερα ωοθυλάκια ωριμάζουν, τόσο αυξάνονται και οι πιθανότητες διδύμων. Και οι πολύδυμες κυήσεις μπορούν να βλάψουν σοβαρά την υγεία μητέρας και μωρών, με τουλάχιστον τα μισά δίδυμα να γεννιούνται πρόωρα και λιποβαρή. Γι’ αυτό στόχος δεν είναι «όσο περισσότερα ωάρια γίνεται».
- Σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών (OHSS). Είναι σπάνιο σε αυτό το πλαίσιο: σπάνιο μετά από πρόκληση ωορρηξίας με κλομιφαίνη ή μονοωοθυλακιορρηξία με γοναδοτροπίνες, αλλά έχει περιγραφεί.
ΠΡΟΣΟΧΗ
Επειδή η κλομιφαίνη είναι σχετικά απλό και φθηνό φάρμακο, κάποιες γυναίκες μπαίνουν στον πειρασμό να το πάρουν με δική τους πρωτοβουλία.
Αυτό είναι σοβαρό λάθος και μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο: χωρίς παρακολούθηση δεν είναι γνωστό πόσα ωοθυλάκια αναπτύσσονται, αυξάνεται ο κίνδυνος πολύδυμης κύησης, δεν αποκλείεται εγκυμοσύνη πριν από την έναρξη και δεν διαγιγνώσκεται τυχόν άλλο αίτιο.
Ποτέ μη λαμβάνετε φάρμακα γονιμότητας χωρίς ιατρική σύσταση και παρακολούθηση.
Αθανάσιος Σιώζος MD, MRCOG
Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος
Μέλος Βρετανικού Κολεγίου Μαιευτήρων Γυναικολόγων
Εξειδίκευση στην Υπογονιμότητα και στην Αναπαραγωγική Ενδοκρινολογία
www.siozos.com
